Doanh nghiệp tư nhân đầu tiên tôi ghé thăm ở Quận 3ởinghiệpkinhdoanhKhingườitrẻViệtchọnconđườngtựchủphong thủy nhà ở， TP.HCM là một xưởng in nhỏ nằm sâu trong hẻm. Chị Trang， 34 tuổi， vừa ký hợp đồng cung cấp bao bì cho một chuỗi cà phê đang mở rộng. Chị kể， ba năm trước chị bỏ việc văn phòng với mức lương 18 triệu đồng/tháng để khởi nghiệp kinh doanh. “Lúc đó ai cũng bảo tôi liều. Nhưng tôi thấy khách hàng của mình ngày càng cần bao bì đẹp， số lượng ít， giao nhanh. Các xưởng lớn không làm được。còn tôi thì có thể” Chị bắt đầu với 80 triệu đồng tiết kiệm， thuê lại một phần xưởng của người quen， tự đi giao hàng trong hai tháng đầu. Đến nay， xưởng của chị có 7 nhân công， doanh thu tháng gần nhất đạt 420 triệu đồng. Con số không quá lớn， nhưng đủ để thấy khởi nghiệp kinh doanh không còn là câu chuyện của những kỳ lân công nghệ.

Điều đáng chú ý là làn sóng khởi nghiệp kinh doanh ở Việt Nam đang dịch chuyển về các ngành dịch vụ thiết thực. Tôi có dịp ngồi với nhóm sinh viên Đại học Kinh tế Quốc dân trong một buổi chia sẻ về ý tưởng. Thay vì thuyết trình về ứng dụng gọi xe hay ví điện tử， ba nhóm lại trình bày dự án nuôi trùn quế lấy phân bón hữu cơ， dịch vụ giặt ủi tự động cho sinh viên và nền tảng kết nối thợ sửa điện nước. Một bạn nói thẳng: “Vốn ít thì làm cái gì đó cụ thể， đừng mơ gọi vốn triệu đô” Cách nghĩ này thực tế hơn nhiều so với vài năm trước. Khởi nghiệp kinh doanh giờ đây được nhìn nhận như một nghề， không phải một canh bạc. Tuy nhiên， không phải ai cũng thành công. Anh Hùng。chủ một quán ăn chay ở Hà Nội， từng thất bại hai lần trước khi mở được cơ sở thứ ba. Anh chia sẻ: “Lần đầu tôi thuê mặt bằng đắt， lần hai tôi làm quá nhiều món. Giờ tôi chỉ bán 12 món， nhưng món nào cũng ngon và ổn định”Vậy điều gì tạo nên sự khác biệt giữa người khởi nghiệp kinh doanh thành công và người bỏ cuộc?Tôi cho rằng không nằm ở số vốn ban đầu. Khảo sát nhanh 20 chủ doanh nghiệp nhỏ tại TP.HCM và Đà Nẵng trong tháng 3 vừa qua cho thấy 14 người khởi nghiệp với dưới 200 triệu đồng. Điểm chung của nhóm này là họ dành ít nhất 6 tháng đầu tiên để tự làm mọi việc: bán hàng， kế toán。chăm sóc khách hàng. Chị Thảo， chủ một tiệm hoa tươi ở Đà Nẵng， kể: “Tôi không thuê nhân viên cho đến khi doanh thu đủ trả lương cho chính mình. Nghe đơn giản nhưng nhiều người không kiên nhẫn được” Một yếu tố khác là khả năng xoay trục nhanh. Anh Dũng， từng mở công ty du lịch， chuyển sang làm tour nội địa ngắn ngày khi dịch bùng phát. Anh nói: “Khởi nghiệp kinh doanh không phải là giữ nguyên kế hoạch ban đầu. Nó là sửa sai mỗi ngày”

Nhìn rộng ra。các chính sách hỗ trợ khởi nghiệp kinh doanh ở Việt Nam vẫn còn những điểm nghẽn. Thủ tục thành lập doanh nghiệp đã nhanh hơn， nhưng tiếp cận vốn vay ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn khó. Một cán bộ tín dụng ở ngân hàng thương mại cổ phần tại Cần Thơ thừa nhận: “Hồ sơ vay dưới 500 triệu đồng thường bị yêu cầu tài sản thế chấp. Người trẻ khởi nghiệp kinh doanh ít có tài sản， nên họ xoay sang vay nóng hoặc dùng thẻ tín dụng” Điều này lý giải vì sao nhiều ý tưởng tốt chết yểu. Bản thân tôi từng chứng kiến một nhóm bạn trẻ làm nước ép detox ở quận Bình Thạnh phải đóng cửa sau 5 tháng vì lãi suất vay ngoài quá cao. Họ có khách， có sản phẩm ổn， nhưng không đủ dòng tiền để trả nợ. Đây là bài học đau nhưng thật: khởi nghiệp kinh doanh cần sự hỗ trợ về tài chính đúng lúc， không chỉ là cảm hứng.Nếu bạn đang cân nhắc khởi nghiệp kinh doanh， hãy bắt đầu bằng một sản phẩm hoặc dịch vụ mà 10 người xung quanh bạn thực sự cần. Đừng đợi có đủ tiền hay đủ kiến thức. Chị Trang ở Quận 3 nói với tôi một câu mà tôi nhớ mãi: “Tôi học kế toán qua YouTube， học quản lý qua những lần mất tiền ngu. Quan trọng là tôi không dừng lại” Khởi nghiệp kinh doanh không dành cho người thích an toàn tuyệt đối. Nó dành cho người chấp nhận rằng mỗi ngày sẽ có một vấn đề mới， và giải quyết vấn đề đó chính là công việc. Thị trường Việt Nam còn nhiều khoảng trống ở nông thôn。

ở các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tinh thần， ở chuỗi cung ứng thực phẩm địa phương. Cơ hội không thiếu. Cái thiếu là sự kiên trì đủ dài và khả năng học từ thất bại nhanh enough.