Nợ xấu tại các ngân hàng Việt Nam đang có dấu hiệu tăng trở lại. Theo số liệu mới nhất từ Ngân hàng Nhà nướcảiphápquảnlýnợKhingânhàngsốngchungvớirủbắp cải ngon gần đây， tỷ lệ nợ xấu nội bảng toàn hệ thống đến cuối quý I/2024 là 4。5%， cao hơn mức 3，6% cuối năm 2023. Điều này đặt ra bài toán không mới nhưng chưa bao giờ cũ: tìm giải pháp quản lý nợ hiệu quả， vừa kiểm soát rủi ro vừa không bóp nghẹt dòng tín dụng cho nền kinh tế.Thực tế， nhiều ngân hàng đang loay hoay giữa hai lựa chọn: siết chặt điều kiện cho vay để giảm nợ xấu， hoặc nới lỏng để duy trì tăng trưởng. Một giám đốc chi nhánh tại TP.HCM kể rằng， khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa của ông đang gặp khó khăn trong việc đảo nợ. “Nếu áp dụng đúng chuẩn phân loại nợ theo Thông tư 11， nhiều khoản vay sẽ nhảy nhóm， kéo theo trích lập dự phòng tăng vọt. Nhưng nếu không làm， rủi ro tích tụ” ông nói. Cách xử lý của chi nhánh này là chủ động tái cơ cấu thời hạn trả nợ cho những khách hàng có dòng tiền phục hồi， đồng thời giám sát chặt dòng tiền đầu vào thay vì chỉ nhìn vào tài sản đảm bảo. Đây là một giải pháp quản lý nợ mang tính thực tiễn。dù không mới.Công nghệ đang trở thành trợ thủ đắc lực. Một số ngân hàng đã triển khai hệ thống cảnh báo sớm dựa trên dữ liệu giao dịch và hành vi thanh toán của khách hàng. Chẳng hạn。nếu một doanh nghiệp bỗng dưng chậm thanh toán lương hoặc số dư tài khoản biến động bất thường， hệ thống sẽ gắn cờ vàng. Nhân viên tín dụng có thể chủ động liên hệ trước khi khoản vay chuyển thành nợ quá hạn. Tôi từng chứng kiến một trường hợp: một công ty thủy sản tại Cần Thơ được cảnh báo sớm nhờ dữ liệu từ đối tác cung ứng， và ngân hàng đã kịp thời điều chỉnh kỳ hạn trả nợ， tránh được một khoản nợ xấu tiềm ẩn. Rõ ràng， giải pháp quản lý nợ không thể chỉ dựa vào con số trên báo cáo tài chính， mà cần đến dữ liệu hành vi theo thời gian thực.Tuy nhiên， công cụ dù tốt đến đâu cũng không thay thế được yếu tố con người. Ở nhiều ngân hàng， cán bộ tín dụng vẫn là người quyết định cuối cùng. Một chuyên gia tư vấn tài chính tại Hà Nội nhận xét: “Nhiều khoản nợ xấu bắt nguồn từ việc nhân viên ngân hàng ngại va chạm， không dám từ chối khách hàng quen. Giải pháp quản lý nợ hiệu quả phải bao gồm cả thay đổi văn hóa rủi ro， chứ không chỉ là phần mềm” Ông kể về một ngân hàng thương mại cổ phần đã thử nghiệm cơ chế luân chuyển cán bộ tín dụng giữa các địa bàn。
nhờ đó giảm được tình trạng “quan hệ thân hữu” trong xét duyệt cho vay. Kết quả là tỷ lệ nợ xấu của chi nhánh đó giảm 0，8 điểm phần trăm sau một năm.Nhìn rộng ra， giải pháp quản lý nợ không thể tách rời bối cảnh kinh tế vĩ mô. Khi thị trường bất động sản còn trầm lắng， các khoản vay thế chấp bằng bất động sản khó thanh lý hơn， buộc ngân hàng phải kéo dài thời gian xử lý tài sản đảm bảo. Một số ngân hàng đang tính đến việc thành lập công ty quản lý nợ riêng để chuyên môn hóa hoạt động này， thay vì phụ thuộc vào trung tâm xử lý nợ tập trung. Dù vậy， chi phí vận hành và hành lang pháp lý vẫn là rào cản. Có lẽ， bài học từ các nước trong khu vực như Thái Lan hay Malaysia cho thấy: giải pháp quản lý nợ bền vững cần sự phối hợp giữa ngân hàng。cơ quan quản lý và cả khách hàng – điều mà thị trường Việt Nam vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.
