Chị Nguyễn Thị HoaáodụcconcáithờihiệnđạiKhichamẹhọclạitừlưu ý khi nấu ăn ngon， 38 tuổi， ở Hà Nội， kể lại buổi tối tuần trước khi con trai chị， cu Tí 9 tuổi， hỏi: "Mẹ ơi， tại sao mẹ luôn bảo con phải nghe lời mà mẹ không nghe con?" Chị đứng hình. Câu hỏi của đứa trẻ khiến chị nhận ra rằng giáo dục con cái không còn là bài học một chiều từ cha mẹ. Các bậc phụ huynh ngày nay đang phải đối mặt với một thực tế: con cái lớn lên trong môi trường số。nơi thông tin và kỹ năng của chúng có thể vượt xa cha mẹ. Việc áp đặt lối giáo dục cũ kỹ， dựa trên quyền uy， dần trở nên lạc hậu. Giáo dục con cái giờ đây là một hành trình hai chiều， nơi cha mẹ cũng phải học， phải thay đổi.Tại một lớp học kỹ năng làm cha mẹ ở TP.HCM， hơn 50 phụ huynh ngồi nghe chuyên gia tâm lý nói về việc trẻ em ngày nay tiếp nhận thông tin qua mạng xã hội， YouTube， TikTok. Một người mẹ chia sẻ: "Con tôi 12 tuổi， cháu biết dùng ChatGPT để làm bài tập， còn tôi thì không." Sự đảo ngược vai trò này đặt ra thách thức lớn cho giáo dục con cái. Nếu cha mẹ không chịu học， không cập nhật， khoảng cách thế hệ sẽ ngày càng rộng. Nhiều gia đình rơi vào tình trạng con cái không muốn chia sẻ， cha mẹ chỉ biết la mắng. Theo một khảo sát nhỏ của nhóm phụ huynh trên Facebook， 70% thừa nhận họ từng dùng biện pháp mạnh như đánh， mắng。nhưng hiệu quả chỉ kéo dài vài ngày， sau đó trẻ tái phạm. Giáo dục con cái bằng roi vọt không còn phù hợp.Vậy điều gì đang thay đổi cách giáo dục con cái?Tôi có dịp trò chuyện với anh Trần Văn Minh， một ông bố đơn thân ở Đà Nẵng， nuôi con gái 15 tuổi. Anh kể: "Tôi bỏ thói quen kiểm tra điện thoại con mỗi tối. Thay vào đó， tôi hỏi con hôm nay có gì vui， có gì buồn. Ban đầu con ngạc nhiên。sau đó dần mở lòng." Cách tiếp cận của anh Minh phản ánh xu hướng giáo dục con cái dựa trên sự tôn trọng và lắng nghe. Các chuyên gia giáo dục nhận định rằng trẻ em ngày nay cần được công nhận cảm xúc， được đối thoại bình đẳng. Khi cha mẹ thay đổi， con cái cũng thay đổi. Một nghiên cứu từ Đại học Sư phạm Hà Nội chỉ ra rằng những gia đình thường xuyên tổ chức các buổi trò chuyện cởi mở có tỷ lệ trẻ vị thành niên mắc các vấn đề tâm lý thấp hơn 40% so với gia đình áp đặt.
Nhưng không phải cha mẹ nào cũng dễ dàng từ bỏ quyền kiểm soát. Chị Lê Thu Hằng， 45 tuổi， ở Cần Thơ， tâm sự: "Tôi sợ nếu buông lỏng。con sẽ hư." Nỗi sợ này rất phổ biến. Giáo dục con cái kiểu buông lỏng không có nghĩa là mặc kệ. Đó là chuyển từ kiểm soát sang đồng hành. Cha mẹ vẫn đặt ra giới hạn， nhưng giới hạn đó được thương lượng， giải thích. Ví dụ， thay vì cấm con dùng điện thoại， hãy cùng con xây dựng thời gian biểu. Thay vì mắng khi con điểm kém， hãy hỏi con gặp khó khăn ở đâu. Những thay đổi nhỏ này tạo ra khác biệt lớn. Tôi từng chứng kiến một cậu bé 14 tuổi ở Huế， trước đây thường trốn học， sau khi bố mẹ tham gia khóa học "làm bạn cùng con"， cậu đã tự nguyện đi học lại và còn giúp mẹ nấu ăn. Giáo dục con cái thành công không đến từ quyền lực， mà từ sự thấu hiểu.Cuối cùng， giáo dục con cái trong bối cảnh mới đòi hỏi cha mẹ phải là người học không ngừng. Không chỉ học kiến thức， mà học cách lắng nghe， học cách thừa nhận sai lầm. Khi cha mẹ dám nói "bố/mẹ xin lỗi"， đứa trẻ sẽ học được sự khiêm nhường. Khi cha mẹ chịu khó tìm hiểu về thế giới của con。con sẽ tin tưởng chia sẻ. Đó là nền tảng của giáo dục con cái bền vững. Đừng biến việc dạy con thành cuộc chiến. Hãy biến nó thành cuộc trò chuyện dài， nơi cả cha mẹ và con cái đều trưởng thành.
