Hai năm trướcênViệtNamvàcuộcđuahọckỹnăngmềmKhitấmbằngkhôngcònlàtấtcảchia sẻ về chỉnh sửa video， Nguyễn Thu Hà， cựu sinh viên Đại học Kinh tế Quốc dân。trượt phỏng vấn vị trí nhân viên phân tích dữ liệu tại một công ty công nghệ lớn. Điểm GPA 3.6/4.0， chứng chỉ IELTS 7.5， nhưng khi nhà tuyển dụng yêu cầu làm việc nhóm trong 15 phút， cô gần như im lặng. "Tôi không biết cách bắt chuyện với người lạ， cũng không dám phản biện"， Hà nhớ lại. Câu chuyện của Hà không hiếm. Khảo sát năm 2023 của một trung tâm dự báo nguồn nhân lực tại TP.HCM cho thấy 68% sinh viên mới tốt nghiệp tự đánh giá yếu về kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm – những thành tố cốt lõi của học kỹ năng mềm.Học kỹ năng mềm không còn là lựa chọn. Nó là điều kiện sống còn. Tôi từng chứng kiến một nhóm sinh viên Bách khoa tham gia cuộc thi khởi nghiệp. Ý tưởng tốt， công nghệ ổn， nhưng họ thất bại ở vòng thuyết trình vì không ai biết cách thuyết phục ban giám khảo. Một thành viên thú nhận: "Bọn em chỉ quen giải bài tập。chưa bao giờ học cách nói trước đám đông." Đó là lỗ hổng của hệ thống giáo dục – nơi điểm số vẫn là thước đo chính， còn học kỹ năng mềm bị xem là môn phụ. Nhưng thị trường lao động thì không chấm điểm theo cách đó.Thực tế， các trường đại học đang thay đổi. Đại học FPT bắt buộc sinh viên học môn Kỹ năng mềm trong 4 học kỳ. Đại học RMIT có trung tâm phát triển kỹ năng riêng. Các trung tâm ngoại ngữ， tổ chức phi lợi nhuận mở lớp về thuyết trình， quản lý thời gian。tư duy phản biện. Nhưng số lượng vẫn chưa đủ. Tôi nói chuyện với một giảng viên ở Đại học Cần Thơ， cô bảo: "Lớp 60 sinh viên， tôi muốn tổ chức hoạt động nhóm， nhưng phòng học chật， thời gian 45 phút， không thể làm gì sâu." Học kỹ năng mềm cần thực hành， cần không gian， cần thời gian – những thứ mà lớp học truyền thống không có.
Vậy sinh viên tự xoay xở thế nào?Nhiều bạn tham gia câu lạc bộ. Một bạn tên Minh， học năm ba ngành Luật， kể: "Mình vào CLB tranh biện， ban đầu nói run， sau 6 tháng thì tự tin hơn hẳn. Nhưng không phải ai cũng có thời gian và may mắn tìm được môi trường phù hợp." Số khác chọn học online. Các khóa học trên Coursera， Edumall về giao tiếp， đàm phán có hàng nghìn lượt đăng ký. Tuy nhiên， học qua màn hình không thể thay thế va chạm thực tế. Tôi từng thử một khóa học kỹ năng mềm trực tuyến。cảm giác như đọc sách dạy bơi – biết hết động tác nhưng xuống nước vẫn chìm.
Điều đáng nói là nhiều sinh viên vẫn xem nhẹ học kỹ năng mềm. Họ nghĩ chỉ cần bằng giỏi， chứng chỉ tiếng Anh là đủ. Nhưng nhà tuyển dụng thì khác. Một giám đốc nhân sự ở một ngân hàng thương mại cổ phần chia sẻ: "Tôi phỏng vấn 10 bạn， 8 bạn có điểm số đẹp. Tôi chọn người biết lắng nghe và đặt câu hỏi ngược lại." Kỹ năng mềm không phải là thứ có thể nhồi nhét trong một khóa học ngắn hạn. Nó là quá trình rèn luyện hàng ngày – từ cách nói chuyện với bạn cùng phòng， cách giải quyết xung đột trong nhóm， cách trình bày ý kiến trước tập thể. Sinh viên Việt Nam đang dần nhận ra điều đó， nhưng tốc độ còn chậm. Nếu không thay đổi。khoảng cách giữa bằng cấp và yêu cầu công việc sẽ ngày càng rộng.
