Hai tuần trướcènluyệntưduyGócnhìntừmộtbuổichiềuởquáncàphêcơm văn phòng nổi tiếng， tôi ngồi ở một quán cà phê nhỏ trên đường Võ Văn Tần。Sài Gòn. Bên cạnh là một nhóm sinh viên đang tranh luận về một bài tập nhóm. Một bạn nói: “Tao thấy cách làm này ổn rồi， khỏi bàn nữa” Bạn khác phản đối: “Nhưng nếu thầy hỏi tại sao lại chọn cách này thì sao”. Cuộc tranh luận cứ thế kéo dài， và tôi nhận ra: rèn luyện tư duy không nằm ở những buổi hội thảo hoành tráng， mà bắt đầu từ những câu hỏi “tại sao” rất đời thường như thế.Chia sẻ về rèn luyện tư duy， nhiều người thường nghĩ đến việc đọc sách dày， học thuật ngữ phức tạp. Nhưng thực tế， tư duy phản biện chỉ đơn giản là thói quen kiểm tra lại thông tin trước khi tin. Ví dụ， khi đọc một bài báo nói “cà phê gây ung thư”， thay vì hoảng loạn， hãy tự hỏi: nghiên cứu này trên bao nhiêu người?Có yếu tố gây nhiễu nào không?Ai tài trợ cho nghiên cứu?Những câu hỏi nhỏ đó。
lặp đi lặp lại mỗi ngày， chính là cách rèn luyện tư duy bền bỉ nhất. Tôi đã thử áp dụng điều này khi đọc tin tức về giá vàng. Thay vì tin ngay con số “tăng sốc”， tôi kiểm tra chéo ba nguồn khác nhau và phát hiện một trang đưa tin sai lệch. Cảm giác “bắt lỗi” được thông tin sai mang lại sự tự tin lớn hơn nhiều so với việc chỉ đọc qua loa.Một góc khác của rèn luyện tư duy là chấp nhận sự không chắc chắn. Chúng ta thường muốn câu trả lời ngay lập tức， nhưng tư duy tốt cần thời gian ủ. Nhà tâm lý học Daniel Kahneman từng nói về hai hệ thống tư duy: hệ thống nhanh (trực giác) và hệ thống chậm (lý trí). Rèn luyện tư duy là học cách nhận diện khi nào nên dùng hệ thống chậm. Tôi có một người bạn làm thiết kế， mỗi khi nhận dự án mới。anh ấy dành 15 phút đầu tiên chỉ để viết ra mọi giả định của mình， rồi gạch bỏ dần. Anh bảo: “Viết ra rồi mới thấy mình ngây thơ thế nào” Đó là một cách rèn luyện tư duy rất cụ thể: biến suy nghĩ trừu tượng thành danh sách để kiểm tra.
Chia sẻ về rèn luyện tư duy， tôi cho rằng môi trường xung quanh đóng vai trò quan trọng không kém nỗ lực cá nhân. Nếu bạn sống trong một nhóm bạn chỉ thích đồng tình， tư duy phản biện sẽ mai một. Ngược lại， một nhóm có văn hóa “phản biện nhẹ nhàng” – kiểu “mình thấy ý này chưa ổn， thử nghĩ hướng khác xem” – sẽ kích thích não bộ hoạt động. Tôi từng tham gia một câu lạc bộ đọc sách ở Hà Nội。mỗi tháng chọn một cuốn và mỗi người phải nêu ít nhất một điểm chưa thuyết phục. Ban đầu hơi ngại， nhưng sau vài buổi， việc tìm lỗ hổng trong lập luận trở thành phản xạ tự nhiên. Đó là lúc tư duy được rèn luyện một cách âm thầm mà hiệu quả.Cuối cùng， đừng biến rèn luyện tư duy thành một nhiệm vụ nặng nề. Nó có thể bắt đầu từ việc nhỏ: đặt câu hỏi cho một quảng cáo trên tivi， thử giải thích một khái niệm phức tạp bằng ngôn từ đơn giản， hay ghi lại ba điều mình đã học được sau một cuộc trò chuyện. Những hành động nhỏ， lặp lại đều đặn， sẽ tạo nên nếp tư duy sắc bén. Như câu chuyện ở quán cà phê chiều hôm đó， nhóm sinh viên kia cuối cùng cũng tìm ra cách làm mới chỉ sau khi một bạn dám hỏi “tại sao”. Rèn luyện tư duy， suy cho cùng。là dám nghi ngờ những điều quen thuộc – kể cả chính mình.
